Sprawy Obronne

 

Powszechność zadań obronnych

 

W dniu dzisiejszym ilość i różnorodność zadań z zakresu szeroko rozumianej obronności, jakie stoją przed organami administracji publicznej, jest bardzo rozbudowana. Ukazuje się coraz więcej nowych regulacji prawnych w przedmiotowej dziedzinie, które swoim zakresem oddziaływania obejmują sferę działalności publicznej, w tym urzędy administracji publicznej i organy gmin. Jednocześnie w wielu aktach prawnych dotyczących pozostałych sfer funkcjonowania lub prowadzonych rodzajów działalności (np. działalności gospodarczej, zagospodarowania przestrzennego, ochrony środowiska) można zauważyć typowe zadania związane z obronnością czy przeciwdziałaniem zagrożeniom.

Do zasadniczych i podstawowych regulacji prawnych zobowiązujących organy gmin do realizacji szeroko rozumianych zadań obronnych należy zaliczyć min.:


1. Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 4 kwietnia 1997 r. (Dz.U. Nr 78, poz. 483), art. 85: obowiązkiem obywatela polskiego jest obrona Ojczyzny,


2. Ustawa z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym. Z art. 7. 1. pkt 14 wynika, iż zadania własne gminy obejmują sprawy porządku publicznego i bezpieczeństwa obywateli oraz ochrony przeciwpożarowej i przeciwpowodziowej, w tym wyposażenia i utrzymania gminnego magazynu przeciwpowodziowego.

3. Ustawa z dnia 21 listopada 1967 r. o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej, art. 1 : Obrona Ojczyzny jest sprawą i obowiązkiem wszystkich obywateli Rzeczypospolitej Polskiej; art. 2: Umacnianie obronności Rzeczypospolitej Polskiej,  przygotowanie ludności i mienia narodowego na wypadek wojny oraz wykonywanie innych zadań w ramach powszechnego obowiązku obrony należy do:

 

  1. wszystkich organów władzy i administracji rządowej,
  2. innych organów i instytucji państwowych,
  3. organów samorządu terytorialnego,
  4. przedsiębiorców,
  5. innych jednostek organizacyjnych,
  6. organizacji społecznych,
  7. każdego obywatela,
  8. w zakresie określonym w ustawach.


4. Rozporządzenie rady ministrów z dnia 13 stycznia 2004 r. w sprawie ogólnych zasad wykonywania zadań w ramach powszechnego obowiązku obrony: § 1. 1. Rozporządzenie określa ogólne zasady wykonywania zadań w ramach powszechnego obowiązku obrony, zwanych dalej ?zadaniami obronnymi?, przez ministrów, wojewodów, marszałków województw, starostów oraz wójtów, burmistrzów i prezydentów miast, zwanych dalej ?organami administracji publicznej?, a także przedsiębiorców i inne jednostki organizacyjne oraz organizacje społeczne...?.

 

System obronny RP i jego elementy

 

System obronny RP stanowią wszystkie siły i środki przeznaczone przez państwo do realizacji zadań obronnych, odpowiednio do tych zadań zorganizowane, utrzymywane i przygotowywane. System obronności bazuje na całym potencjale narodowym Rzeczypospolitej Polskiej. System składa się z trzech podsystemów (elementów):

 

  1. podsystemu kierowania (organów kierowania obronnością),
  2. podsystemu militarnego (Sił Zbrojnych RP),
  3. podsystemu pozamilitarnego (pozamilitarnych ogniw obronnych).

 

Z punktu widzenia gminy, największe znaczenie ma podsystem kierowania oraz podsystem pozamilitarny. Podsystem kierowania tworzą organy kierowania odpowiadające za realizację zadań obronnych, powiązane informacyjnie i pozostające w ustanowionych prawnie relacjach kompetencyjnych, wraz z obsługującymi je urzędami oraz niezbędną infrastrukturą. Do zadań podsystemu kierowania należy podejmowanie decyzji dotyczących działań mających na celu utrzymanie bezpieczeństwa narodowego w czasie pokoju oraz funkcjonowania państwa w warunkach zagrożenia jego bezpieczeństwa i w czasie wojny. Istotną rolę w podsystemie kierowania pełnią organy samorządu terytorialnego, w tym Wójtowie. Podsystem pozamilitarny stanowią wszystkie pozostałe, poza siłami zbrojnymi, organy struktury państwowej ? w tym organy wykonawcze gmin ? na które nakładane są, lub którym zlecane są zadania obronne. Spełniają one funkcje pomocnicze i wspierające w stosunku do działań sił zbrojnych. Ogniwa te są przeznaczone głównie do tworzenia warunków niezbędnych do zapewnienia przetrwania narodu w czasie zagrożenia i wojny, a także do przygotowania oraz działania sił zbrojnych i pozostałych struktur państwa.

 

Najważniejsze zapisy dotyczące funkcjonowania systemu obronnego zawierają: ustawa o stanie wojennym oraz o kompetencjach Naczelnego Dowódcy Sił Zbrojnych i zasadach jego podległości konstytucyjnym organom RP, ustawa o stanie wyjątkowym i ustawa o stanie klęski żywiołowej, a także ustawa o powszechnym obowiązku obrony RP wraz z pakietem rozporządzeń.

 

Aktem prawnym, który szczegółowo określa udział organów gmin w podsystemie kierowania w ramach systemu obronnego RP jest Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 27 kwietnia 2004 r. w sprawie przygotowania systemu kierowania bezpieczeństwem narodowym:

 

§ 2. 1. W skład systemu kierowania wchodzą organy władzy publicznej i kierownicy jednostek organizacyjnych, zwani dalej ?organami?, które wykonują zadania związane z kierowaniem bezpieczeństwem narodowym. 3. Organy uczestniczą w kierowaniu bezpieczeństwem narodowym w granicach kompetencji określonych w odrębnych przepisach, z wykorzystaniem obsługujących ich urzędów oraz niezbędnej infrastruktury. 4.Organy wykonują zadania związane z kierowaniem bezpieczeństwem narodowym, w zależności od skali zagrożenia, z wykorzystaniem stałych siedzib lub stanowisk kierowania.

 

§ 4. 1. Przygotowanie systemu kierowania obejmuje planowanie, organizowanie i realizowanie przedsięwzięć zapewniających organom wykonywanie zadań związanych z kierowaniem bezpieczeństwem narodowym w czasie pokoju, w razie wewnętrznego lub zewnętrznego zagrożenia bezpieczeństwa narodowego, w tym w razie wystąpienia działań terrorystycznych lub innych szczególnych zdarzeń, a także w czasie wojny. 2. Przedsięwzięcia, o których mowa w ust. 1, obejmują:

  1. przygotowanie organów i obsługujących ich urzędów do funkcjonowania w systemie kierowania;
  2. wykonywanie planów operacyjnych i programów obronnych;
  3. przygotowanie infrastruktury umożliwiającej funkcjonowanie systemu kierowania.

 

Przedsięwzięcia, o których mowa w ust. 2, realizuje się w czasie pokoju.

 

§ 5. Przygotowanie organów i obsługujących ich urzędów, o którym mowa w § 4 ust. 2 pkt 1, realizuje się przez:

  1. prowadzenie polityki kadrowej w zakresie obsady stanowisk służbowych zapewniających przygotowanie oraz sprawne funkcjonowanie systemu kierowania;
  2. udział w szkoleniu obronnym prowadzonym na podstawie odrębnych przepisów.

 

Gotowość obronna

 

Warunki funkcjonowania administracji publicznej, w tym organów gmin, w każdej chwili mogą ulec zmianie, w związku ze zmianami politycznymi czy militarnymi. Urzędy administracji publicznej funkcjonują i realizują swoje statutowe i ustawowe zadania nie tylko w czasie pokoju, ale także w czasie zewnętrznego zagrożenia bezpieczeństwa państwa i w czasie wojny (czemu ma pomóc min. reklamowanie pracowników urzędu ? żołnierzy rezerwy ? od obowiązku pełnienia czynnej służby wojskowej w razie ogłoszenia powszechnej mobilizacji lub w czasie wojny). W obowiązującym porządku prawnym przewidziane są sposoby funkcjonowania organów administracji publicznej, służb, inspekcji i straży w tzw. sytuacjach nor?malnych (pokój), w sytuacjach kryzysowych (narastających zagro?żeń) i stanach nadzwyczajnych, przewidzianych w Konstytucji RP.

 

Poszczególne okresy funkcjonowania organów administracji publicznej oraz ich przygotowanie do działania w czasie tzw. ?W? określa pojęcie ?gotowości obronnej?.

 

Gotowość obronna państwa rozumiana jest jako stan przygotowania podmiotów obrony narodowej do sytuacji nadzwyczajnych oraz przeciwstawienie się wszelkim zagrożeniom kryzysowym oraz wojennym.

 

Inne definicje pojęcia:

 

  1. stan systemu obronnego określający zdolność tego systemu do planowania i zorganizowanego działania na wypadek zagrożenia bezpieczeństwa kraju i w czasie wojny (Leksykon wiedzy wojskowej. Warszawa 1979, s. 131).
  2. Stan przygotowania wszystkich elementów systemu obronnego, który zapewni bezpieczeństwo i rozwój państwa w każdym okresie jego funkcjonowania. (Praca studyjna KAPPA, AON, Warszawa 1997).
  3. stan stabilności elementów systemu obronnego państwa do utrzymania bezpieczeństwa narodowego oraz do skutecznego działania w zaistniałych sytuacjach nadzwyczajnych i możliwości przeciwstawienia się wszelkim zagrożeniom kryzysowym oraz wojennym (Słownik terminów z zakresu bezpieczeństwa narodowego, AON, Warszawa 2002).


Na temat gotowości obronnej mówi rozporządzenie rady ministrów z dnia 21 września 2004 r. w sprawie gotowości obronnej państwa (Dz. U. z 2004 r. Nr 219 poz. 2218):

 

§ 2. 1. Ustala się następujące stany gotowości obronnej państwa:

 

  1. stan stałej gotowości obronnej państwa;
  2. stan gotowości obronnej państwa czasu kryzysu;
  3. stan gotowości obronnej państwa czasu wojny.

 
§ 3. 1. Stan stałej gotowości obronnej państwa utrzymuje się w czasie pokoju, gdy nie stwierdza się istotnych zagrożeń zewnętrznego bezpieczeństwa państwa. 2. W stanie stałej gotowości obronnej państwa są realizowane zadania planistyczne, organizacyjne, szkoleniowe i kontrolne, mające na celu utrzymywanie w sprawności systemu obronnego państwa. § 4. 1. Stan gotowości obronnej państwa czasu kryzysu wprowadza się w razie zaistnienia zewnętrznego zagrożenia bezpieczeństwa państwa wymagającego uruchomienia wybranych elementów systemu obronnego lub realizacji zadań ustalonych dla tego stanu. 2. W stanie gotowości obronnej państwa czasu kryzysu są realizowane zadania zapewniające przygotowanie do przeciwdziałania zewnętrznym zagrożeniom bezpieczeństwa państwa oraz usuwania skutków ich wystąpienia.

 

§ 5. 1. Stan gotowości obronnej państwa czasu wojny wprowadza się w celu odparcia bezpośredniej zbrojnej napaści na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej lub gdy z umów międzynarodowych wynika zobowiązanie do wspólnej obrony przeciwko agresji. 2. W stanie gotowości obronnej państwa czasu wojny realizuje się zadania umożliwiające przeprowadzenie powszechnej mobilizacji, wprowadzenie stanu wojennego oraz pełne rozwinięcie systemu obronnego państwa do odparcia agresji militarnej.

 

W praktyce, do podstawowych zadań gminy w dziedzinie obronności zalicza się:

 

  1. sporządzenie i aktualizacja planu operacyjnego funkcjonowania gminy w warunkach zewnętrznego zagrożenia bezpieczeństwa państwa i w czasie wojny, w tym koordynacja opracowywania i aktualizacji kart realizacji zadań operacyjnych,
  2. prowadzenie spraw związanych z zapewnieniem doręczenia dokumentów powołania w trybie akcji kurierskiej, w tym min. sporządzanie i aktualizacja planu akcji kurierskiej, kierowanie przebiegiem akcji kurierskiej na terenie gminy,
  3. prowadzenie spraw związanych z realizacją świadczeń na rzecz obrony, w tym min. przyjmowanie i realizacja wniosków o nałożenie obowiązku świadczeń na rzecz obrony, prowadzenie postępowań administracyjnych z przedmiotowego zakresu, opracowywanie planów świadczeń na rzecz obrony, sporządzanie zbiorczych zestawień świadczeń na rzecz obrony,
  4. przygotowanie gminy do funkcjonowania w systemie kierowania, w tym organizacyjne przygotowanie Głównego Stanowiska Kierowania (GSK), opracowanie i aktualizacja regulaminu GSK, zorganizowanie systemu stałego dyżuru w gminie,
  5. prowadzenie spraw związanych z organizacją szkoleń obronnych, w tym opracowywanie planów i programów szkolenia obronnego, opracowywanie programów realizacji szkolenia obronnego, organizacja szkoleń i ćwiczeń obronnych,
  6. prowadzenie spraw związanych z organizacją kontroli obronnych, w tym przeprowadzenie tych kontroli, kompletowanie dokumentacji kontroli obronnych,
  7. prowadzenie spraw związanych z organizacyjnym przygotowaniem podmiotów leczniczych na terenie gminy do realizacji zadań obronnych w sytuacjach kryzysowych i zagrożenia bezpieczeństwa, w tym opracowanie i aktualizacja planu przygotowań podmiotów leczniczych na potrzeby obronne państwa,
  8. realizacja zadań obronnych z zakresu HNS (Host Nation Support ? wsparcie państwa gospodarza).